SOLINKS

Democratisch of niet?

Niet iedereen gaat stemmen (in 2012 was het opkomstpercentage 74,6) dus als er een regering wordt gevormd op basis van 51% van het aantal uitgebrachte stemmen dan berust deze regering slechts op ongeveer 38% van de stemgerechtigden. Heeft een dergelijke regering dan een democratisch mandaat? Ik denk van wel omdat de niet-stemmers besloten hebben dat zij hun lot wilden leggen van de andere kiezers en dus bij voorbaat akkoord gegaan zijn met de uitslag.

Vervolgens rijst de vraag of die regering nog steeds het democratisch mandaat heeft indien het aantal leden van de coalitiepartijen (die ingestemd hebben met het regeerakkoord) in totaal slechts 100.000 zou zijn? Ook dan zou ik zeggen heeft de regering een democratisch mandaat, de kiezers konden immers weten dat uiteindelijk slechts 100.000 mensen zouden bepalen wat er zou gebeuren, zij (de stemmers op die partijen) hadden er ook voor kunnen kiezen om lid te worden van een van die partijen.

Maar optimaal is het niet. Er zou een manier gevonden moeten worden om het beleid op een groter deel van de bevolking te kunnen baseren. Dit zou dan gelijk tot gevolg moeten hebben dat de burger meer rechtstreeks invloed heeft op de belangrijkste punten van het beleid.
Je zou kunnen zeggen dat directe democratie (geen partijen, iedereen kan zich persoonlijk kandidaat stellen en gekozen worden) een optie is. Ik denk echter dat dit niet gaat werken. Eenmaal gekozen zullen er weer groepjes worden gevormd (om meer invloed te krijgen) en daarna zal er weer een soort partijvorm ontstaan. 

Het huidige partijstelsel is zo gek nog niet. Gelijkgestemden richten een partij op (en als zij zich niet in de bestaande partijen kunnen vinden staat niets hen in de weg om een nieuwe partij op te richten) en proberen zo hun gezamenlijk belang te verwezenlijken. In de huidige tijd ontstaat echter, door het grote aantal partijen, een situatie waardoor het voor de partijen lastig wordt om hun doelen te verwezenlijken (ze moeten water bij de wijn doen). Daar moet een oplossing voor worden gezocht.

Partijen zouden kunnen gaan fuseren (eerder gebeurde dat met de confessionele partijen; KVP, AR en CHU gingen op in het CDA en RPF en GPV smolten samen in de ChristenUnie). Alleen de strengst religieuze partij (SGP) ontkwam aan de fusiedrang mede doordat de minder rekkelijken zich daarbij aansloten.
Bij de niet confessionele partijen hebben zich ook wel fusies voorgedaan. GroenLinks is daar een voortvloeisel van (CPN, PSP, PPR en EVP gingen daar in op). Verder is er op dat gebied niet zoveel gebeurd bij die partijen. Het aantal afsplitsingen was bij die partijen groter. Op de rechterflank van de politiek was (voor zover ik mij kan herinneren) geen sprake van fusies (wel van afsplitsingen die echter veelal, op de PVV na, een kort leven was beschoren).

Nu zitten we met een "rechts" blok van VVD en PVV, die inhoudelijk sterk verschillen, een midden waarin D66 de scepter zwaait, confessionele partijen en een "links" blok met zo'n 6 of 7 partijen. De verwachting is dat nog links, noc rechts bij de volgende verkiezingen een meerderheid zullen behalen.

Een fusiegolf op "links" is ook een optie, maar hier is vooral het verschil in ideologie een probleem. SP en PvdA staan op een aantal punten ver uit elkaar en dat geldt ook voor de andere "linkse" partijen. Ik zou het dan ook jammer vinden als er een grote fusie op "links" zou plaatsvinden (ook omdat dit onmiddellijk weer tot nieuwe partijen op "links" zou leiden.

Er is een alternatief: zoek de overeenkomsten en maak daar harde afspraken over. Als het mogelijk is doe dat dan op een onderwerp in zijn geheel (dat maakt het wel lastiger bij de vorming van een coalitie). Als het niet op het gehele onderwerp kan bepaal dan waarover je het wel eens bent en spreek dan af om dat ook vast te houden. De kiezer kan dan de richting aangeven door op een bepaalde partij te stemmen. Doe dit op de vier of vijf punten die je met elkaar het belangrijkst vindt (als je het op alle punten doet dan blijft er geen ruimte meer over om met andere partijen een coalitie te vormen). Voor punten die niet geheel zijn vastgelegd heeft eenieder de vrijheid om een meerderheid te zoeken.

Spreek daarnaast af dat je als coalitie rekening zult houden met minderheden (dit kan bijvoorbeeld door het invoeren van een correctief referendum waarbij een van te voren vastgesteld percentage tegenstemmers het besluit ongedaan kan maken.

Ik denk dat met deze maatregelen de democratie wordt vergroot, de betrokkenheid toeneemt en het vertrouwen in de politiek terug kan keren.